1. HABERLER

  2. ALEVİ HABER

  3. Alevi Realitesini Tanımak
Alevi Realitesini Tanımak

Alevi Realitesini Tanımak

90’lar, ceberut devlet geleneğinin kendi halkına neler yapabileceği açısından, kendisine yapılan atıfları hak eden bir öneme sahip. Ama 90’lar aynı...

A+A-

90’lar, ceberut devlet geleneğinin kendi halkına neler yapabileceği açısından, kendisine yapılan atıfları hak eden bir öneme sahip. Ama 90’lar aynı zamanda bir halkın direnci ve kendini yeniden var edebilme potansiyellerini kavramak açısından da büyük öneme sahip bir zaman dilimi.

90’lara girildiğinde, Kürt halkı bir yana 12 Eylül yenilgisinin solda, emekçilerde ve Alevilerdeki etkileri henüz aşılamamıştı. Üstüne Sovyetler Birliği’nin dağılışıyla, dünyanın cennete çevrilebileceğinden yana küresel bir umutsuzluk ve bu umutsuzluğa bağlı olarak soldan uzaklaşma başlamıştı.

Üstelik 12 Eylül’ün kurumsallaştırdığı “illiberal demokrasi”, Türk-İslamcı hâkimiyetin de güveniyle, demokrasi taleplerine izin vermeyen bir kararlılıkla saldırılarını yineliyordu.

Kurulan sınıfsal diktatörlüğü geriletebilecek her türden sendikalaşma ve sosyalist bileşim acımasızlıkla engellemeye çalışılıyordu. Aynı şekilde iki temel toplumsal muhalefet dinamiği olan Alevilerin kendilerini keşfetmeleri durdurulmaya, kendilerini keşfetmiş Kürtler ise ezilmeye çalışıyordu. Yine bu statüyü sürdürebilmek için toplumsal mendirek olarak beslenip büyütülmüş olan İslamcılığın da denetimden çıkışı engellemeye çalışıyordu.

Kısacası 12 Eylül kurumsallaştırması üzerinden 90’lara, kendi halkına karşı operasyonlar yapan ve farklı halk kesimlerini birbirine düşürerek varlığını sürdürmeye çalışan bir rejimle giriliyordu.

Ancak bu denli yoğun Türk-İslamcı tahkimatla ne Kürt ve Alevilerin asimilasyon ve entegrasyonu mümkündü ne de İslamcı hareketi ilanihaye denetimde tutmak...

Nitekim her kimliğin kendine döndüğü bir dünya konjonktüründe, varlığını kamusal alanda gerçekleştirmeye çalışan Alevileri sindirmeye yönelik Sivas katliamı da, planlananın aksine ters tepecekti.

Bu coğrafyanın en büyük ozanı Pir Sultan Abdal’a, türkü yaktığı toprakta bile yer açmayan bağnazlık, Alevi toplumunun “artık yeter!” diyen çığlığıyla göğüslenecekti.

1993: Operasyon yılı

2 Temmuz 1993’te 33 kişinin yakılarak öldürülmesiyle sonuçlanan Sivas katliamı, derin devlet mahzenlerinde örgütlenmiş oldukça ince bir hesabın sonucu gibi görünüyor.

Kuşkusuz İslamcı bir grup bu katliamda asli faildi ve aradan geçen bunca zamana karşı en küçük bir özeleştiri bile yapılmamış olması, İslamcı siyasetin temel haklar karşısındaki niteliği açısından kritik bir göstergeydi. Ama kabul edilmeli ki 1993'te, salt İslamcıların böyle bir katliamı, (tıpkı 1970’li yıllarda faşist milisçe gerçekleştirilen katliamlar için de geçerli olduğu gibi) devlete rağmen örgütleyebilmesi çok da mümkün değildi.

Üstelik 1993 sadece Sivas katliamı açısından değil, Uğur Mumcu’dan Cem Ersever’e kadar birbirinden çok farklı pek çok kritik şahsiyetin peş peşe öldürüldüğü, katliamların gemi azıya aldığı bir dönem. Dolayısıyla 1993, derin devletin toplumu kontrol altına alma ve yeniden düzenlemeye yönelik bir operasyon 10 yılı olan 90’ların belki de en önemli yılıydı.

Bununla birlikte yarattığı tüm toplumsal tahribata karşın belirtilmeli ki 90’lar bittiğinde derin devletin mutlak egemenliğinin de sonuna gelinmişti. Kuşkusuz sistem kendini Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) ile yeniden kuracak, hatta yer yer daha da kötü kurarak günümüze taşıyacaktı. Ne ki 90’ların sonu, ordu ve büyük sermayeden oluşan egemen blokun hem parçalanması hem de iktidarsızlaşmasına işaret ediyor.

2000’li yıllara geçilirken, devletin geleneksel muktedirleri, “28 Şubat’ın bin yıl süreceği” pervasızlığıyla her şeye hâkim görünmekteydiler; ancak bu yalancı bir hâkimiyettir artık. Çünkü kısa zamanda görüleceği gibi 2000’li yıllar, Kürt halkının sistemin Türkleştirici iradesinin dışına çıktığı, Alevilerin, Sünnileştirici dayatmaya karşı kendi kimlik haklarının bilincinde bir halka dönüştüğü ve onlara karşı beslenmiş İslamcıların da görece mutedil bir kimlikle iktidara yükselmesini temsil ediyordu.

Bozulan hesap

Sivas katliamının öngününde Alevi örgütlenmesi ve arayışlarının yeni yeni tomurcuklandığı, ama henüz bir hareket haline gelemediği görülmekteydi. Ona saldıran derin güçler ise, deyim yerindeyse bir taşla üç kuş vurmak istiyordu.

1)   İslamcılar kullanılarak, Alevi hareketinin, Sivas’a Pir Sultanla anılacak Ozanlar anıtı dikebilen bir özgüven geliştirebilmesinin önü alınacak.

2)   Giderek kontrolden çıkan İslamcı hareketin, kendi dışındaki güçleri, yakabilen radikalizmiyle teşhiri ve gelişiminin kısıtlanması sağlanacak.

3)   Madımak ve onu izleyen Başbağlar katliamı üzerinden tüm halkın kendi operasyoncu iradesine tâbiyetini yenileyerek muhaliflerinin tecridi sağlanacaktı.

Ne ki Sivas katliamı öncelikle Alevi toplumunda ters tepecekti. Öyle ki bu katliam, “artık yeter!” diyen bir çığlığa, korkunun ecele faydası olmadığını göstermeye, öz örgütlenmesini gerçekleştirme için bir kıvılcıma dönüşecek.

Gerçekten de bu katliamı izleyen dönemde Alevi örgütleri hızla yaygınlaşmaya, katılım düzeyleri hızla artmaya ve tabii Alevi sorunu ve tarihsel mağduriyeti kamusal alanda daha belirgin bir şekilde görülmeye başlanacaktı. Kısacası katliam, yapanların iradesi hilafına Aleviliğin kimlik mücadelesi olarak büyük bir aydınlanma ve örgütlenme seferberliğine neden olacaktı.

Sivas’tan sonra Gazi

90’ların başında Alevilerin, Avrupa’da daha belirgin olmak üzere, nüfus yoğunlukları olan her yerde varlık göstermeye başladığını görüyoruz. Pir Sultan Abdal, Hacı Bektaş, Alevi Kültür, vb. isimler altındaki dernekleşmeler, Alevilik üzerine kitap ve dergiler, hep bu varoluş çabasının yansımalarıydı. Keza zorunlu din derslerine karşı muhalefet ve mahkeme başvuruları dâhil mevcut statüye karşı itaatsizlik bu dönemde görülecekti.

Ama özellikle belirtilmeli ki Sivas katliamı sonrasında bu aydınlanma, örgütlenme ve itiraz hali, öncesi dönemle kıyaslanmayacak kadar belirgin bir hâl alacaktı. Öyle ki Kürt hak mücadelesini ezmekle ve İslamcı hareketin rejimin yedeği olmaktan çıkmasını engellemekle uğraşan muktedirler, bir de Alevi toplumunun giderek yükselen eşit yurttaşlık talebiyle karşı karşıya kalacaklardı. Topluma zorla dayatılan tektipleştirici elbise her yanından patlamaya başlıyordu.

Sivas sonrasında oluşan bu öz bilinç ve örgütlenme atılımını kırmaya yönelik olarak, 12 Mart 1995’te İstanbul Gazi Mahallesinde ikinci bir saldırı organizasyonu gerçekleştirilecekti. Bu kez devrede İslamcıların olmaması, ama buna karşılık hedefin Sivas’ta amaçlananla aynı olması, her ikisinin de aynı merkezden organize edildiğinin göstergesi olacaktı.

Ancak yılgı ve teslimiyeti amaçlayan bu saldırı da, sosyalistlerin etkin katılımıyla Alevi toplumunun ülke çapında yaygın direnişiyle göğüslenecekti. Öyle ki bu direnci 17 kişiyi öldürebilecek düzeyde bir vahşetle ezme kararlılığı da Alevi bilincini ezmekte işe yaramayacaktı. Nitekim Gazi provokasyonu Gazi direnişine dönecek ve hemen sonraki süreçte, Alevi yerleşimi olup da dernekleşmeye gitmemiş neredeyse bir yer kalmayacaktı.

Deyim uygunsa Sivas’ı takiben yinelenen Gazi katliamı, hem ciddi bir toplumsal dirençle karşılaşacak hem de inkâr ve asimilasyon politikalarının sürdürülemez hale gelişinde belirleyici bir rol oynayacaktı.

Devletin, Kürt realitesini tanıdığını açıklamak zorunda kalışı gibi, giderek Alevi realitesini de tanıma sözleri vermek zorunda kalacağı bir dönemece girilecekti. Ancak devletin, değişik temsilcileri aracılığıyla bunu ilan etmek zorunda kalışı Kürt sorunu gibi Alevi sorununun da çözümü anlamına gelmiyordu. Kaba inkâr, yerini daha ince yöntemlere, kabul eder ve çözecekmiş gibi davranıp sorunu çürütme yönelimine terk edecekti.

Bu kapsamda Alevi inancının İmam Hüseyin’den Pir Sultan Abdal’a kadar direnç damarından hazzetmeyen, ama gelenek içinde önemli bir pozisyon oluşturan Dede payesine sahip kimi Ocakzadelerin parasal olarak desteklenmesi ve yayın organları aracılığıyla tüm Alevi toplumunun önderi olarak sunulmasıyla yeni bir Alevilik dizaynına gidilecekti.

Kimi milliyetçi Alevi yazarlarca da desteklenen bu yeni dizaynda Alevilik, sola ve Kürtlere karşıt, adalete duyarsız, milliyetçiliğe araç, devlete tebaa ve “en hakiki İslam” tanımlı kılınmaya çalışılacaktı. İşte böyle bir “Alevilik” kullanılarak, hem otantik Alevi kültürü asimile edilmeye hem de rejime karşı direnç damarını temsil eden yaygın Alevi örgütlenmesi itibarsızlaştırılmaya çalışılacaktı.

Ancak bu yönelim, kendisine yapılan tüm yatırımlara karşın Alevi kimliğinde belirleyici olamayacaktı. Bu durumda Alevi tarihsel hafızası ve tarihsel önderlerinin yol gösterici deyişlerindeki netlik yanında sol kadroların hareketteki varlığı da tayin edici olmuştur.

Sosyalizm adına kurulmuş rejimlerin 90’daki çözülmesi, önceki dönemde sosyalist örgütlenmede şekillenmiş Alevilerin, otantik kimliklerinin sorunlarına yönelmelerini getirecekti. Nitekim Alevi kimliğinin bu ilk örgütsel ve ideolojik atılım sürecinin önünde Alevi kimlikli sosyalistleri göreceğiz.

Bu durum öncelikle Aleviliği İslamın bir mezhebine indirgemeye, 12 Eylül sonrasını Alevi kültürünü çürütmek için kullanmaya ve kendi siyasal gündemine göre kullanmaya çalışan derin devletin planını akamete uğratıyordu. Bu sol kimlikli kadrolar sayesindedir ki Alevi hareketi, kendi demokratik muhtevasına uygun bir yerden kurumlaşabilme olanağına kavuşacaktı.

Bilanço

90’ları geride bırakırken Alevi hareketi, yaygın bir örgütlenmeye ve bunlar arasında konfederatif bağlar kurma aşamasına ulaşacaktı. Sivas’ta 33 canını ve sosyalist yoldaşını kaybetmek pahasına gerçekleştiremediği “şenliklerini”, pek çok Alevi yerleşim biriminde gerçekleştiren, televizyonları ve dergileri olan bir konuma yükselecekti. Tektipleştirmeci rejim karşısında, eşit yurttaşlık talebiyle çoğulcu bir Türkiye hayalinin temel dinamikleri arasında yerini alacaktı.

Bu süreç içinde inançsal olarak Cemevi örgütlenmesini kendi ibadet mekânı olarak kabul ettirmeye yönelik olarak statükoyu ciddi anlamda zorlayan bir konum kazanmıştı. Artık Alevi cenazelerinin İslamiyetin ibadet mekânı olan camilerden ve onun dinsel temsilcisi imam’ların dualarıyla değil, (henüz kimliğini tam bulamamış olsa da) kendi ibadet mekânı olan cemevleri ve kendi inanç önderleri dede’leri aracılığıyla kaldıran bir konuma yükselmişti.

Aynı şekilde zorunlu din derslerine ve Diyanet İşleri Başkanlığı’nın anti laik kurumlaşmasına itirazını netleştirmiş bir Alevi toplumsallığı oluşmuştu. Bunu tamamlamak üzere mevcut statünün gerçek bir laiklik olmadığı, Alevi sorununun sadece İslamcılıkla ilgili olmadığı, 1925 Tekke ve Zaviyelerin Kaldırılmasına İlişkin Kanun’dan başlayarak Cumhuriyet modernleşmesinin de Alevi sorununda asli failler arasında olduğu konusunda net bir bilinç oluşturmuştu...

1937-38 Dersim’de yapılanın, kimlikleriyle yaşam haklarının çiğnenmesi olduğunu, Aleviliğin Türklüğe indirgeyen yaklaşımların hakikat değil milliyetçi manipülasyon olduğu ve kurtuluşun tüm kimliksel ve sınıfsal mağduriyetlerin aşılacağı bir çizgide gerçekleşeceğine dair ciddi bir tahkimat gerçekleştirmişti.

2002’de AKP’nin iktidarıyla birlikte, Alevi toplumunu rejimin modern temsilcilerine doğru çekecek yeni bir sarsıntı geçirilecekti gerçi. Ancak 90’larda oluşan bilinç ve örgütlülük, İslamcılığa karşı kendini manipüle etmeye çalışan rejim güçlerine kalıcı bir yedeklenmeye de izin vermeyecekti.

Sonuç olarak bugün, eşit yurttaşlık hakkını, cemevlerinin inanç mekanları olarak tanınmasını, kendi dışlarındaki sorunların da çözümünü içeren topyekün bir değişimi talep eden bir Alevi hareketi karşısındayız. Kuşkusuz bu hareketin bir dizi eksiklik ve sorun alanına sahip olduğu da saptanmalıdır; ancak bunlar, onun gerçekten demokratik, laik sosyal bir Türkiye amacının en temel dinamiklerden biri olduğu gerçeğini gölgelemeyen ayrıntıları oluşturuyor. (EA/BA)

90'LARIN HAK MÜCADELELERİ YAZI DİZİSİ

* 90'ların Hak Mücadeleleri'ne Başlarken - Nadire MaterBİR DAKİKA KARANLIK EYLEMİ* Faksla Yayılan Çağrı: Sürekli Aydınlık İçin Bir Dakika Karanlık - Elif İnce

* Ergin Cinmen Anlattı: Bir Dakika Karanlık: 'Minimum Seviyede' Bir Eylem

* Bir Dakika Karanlık ve 28 Şubat - Elif İnce

* Bir Dakika Karanlık'ın Yargılattığı "Susurluk Çetesi" - Elif İnce

90'LARDA LGBTİ HAREKETİ

* LGBTİ: Kaldırımın Altından Gökkuşağı Çıkıyor - Elif İnce

* 93’ün Yasaklı Onur Yürüyüşü - Elif İnce

* LGBTİ 2014 - Elif İnce

İNSAN HAKLARI MÜCADELESİ

* İnsan Hakları Mücadelesiyle 90'ları Aşmak - Hüsnü Öndül

VİCDANİ RET

* Vicdani Ret: 25 Senedir "Halkı Askerlikten Soğutuyorlar" - Elif İnce

* 2014: 400’e Yakın Retçi Var, Düzenleme Yok - Elif İnce

* Yıl 1990: Vedat Zencir'in Vicdani Ret Açıklaması

KÜRT SORUNU

* Seçmen, AKP ve HDP'nin İşaretini 90'larda Vermişti - Sezgin Tüzün

* ''Kürt Sorunu''nda Son 25 Yıl - Yavuz Önen

BERGAMA DİRENİŞİ

* Bergama Altın Madeni Direnişi: Toprağın Bekçileri - Elif İnce

* Bergama: Hukuk Dinlemeyen Maden - Elif İnce

* Bergama Direnişi Çevre Hukukunu Nasıl Değiştirdi? - Ali Arif Cangı

BÜYÜK MADENCİ YÜRÜYÜŞÜ

* Zonguldak Madenci Grevi ve Yürüyüşünden Tekel Direnişine - Sevkutan Nevsuhan

* Kadınlar ve Çocuklar En Önde Zonguldak Geleceğine Yürüyor - Nadire Mater

KAMU EMEKÇİLERİNİN MÜCADELESİ - KESK

* Kamu Çalışanlarının Çeyrek Yüzyıllık Yürüyüşü - Sami Evren

CUMARTESİ ANNELERİ/İNSANLARI

* Video-Haber: Cumartesi Anneleri'nin 500 Haftası - Beyza Kural

* Galatasaray Hafıza, İtiraz, Politikleşme, Sosyalleşme ve Küreselleşme Mekanı - Nimet Tanrıkulu

BARIŞ ANNELERİ

* 90'lardan Bugüne Barışa Yürüyen Anneler - Elif İnce

LEYLA ZANA

* Leyla Zana: Bir Gün, Bir Dil, Bir Tarih - Handan Çağlayan

MERVE KAVAKÇI

* Merve Kavakçı Meclise Başörtüsüyle Girince... - Zeynep Erdim

İFADE ÖZGÜRLÜĞÜ

* Düşünceye Özgürlük: 80 Bin Kişi Kendini İhbar Etti - Elif İnce

* Ahmet Altan Yazısına "Atakürt" Başlığını Attığında

* Yıl 1995, Yaşar Kemal "Yalanlar Seferi"ni Yazdı

BASIN ÖZGÜRLÜĞÜ

* Bir Zamanlar Gazeteciler Örgütlüydü - Elif İnce

* Özgür Basının Tutsak Yılları - Elif İnce

* Metin Göktepe: Devlet İlk Kez Suçunu Kabul Etti - Elif İnce

* Gazeteciliğin Tam da Ortasına Düştüm - Erol Önderoğlu

* Radyo Karacadağ'ın Serüveni - Mehmet Can Toprak

* Özal'ın Sinyaliyle Özel Kurulan Televizyonlar - Ayda Özlü Çevik

* Haddimizi Aşa Aşa Gazetecilik Yaptık - Berat Günçıkan

* 90'ların İşaret Fişeği: Yeşilyurt Köylülerine Yedirilen Dışkı - Celal Başlangıç

* Siirt Mücadele Manşetleriyle 1990 - Cumhur Kılıççıoğlu

* Aziz Ağabey - Ferhat Tunç

* Neye Kıl Oldun Abi? - Derya Bengi

İŞKENCEYLE MÜCADELE

* "Manisalı Gençler": Bir Vekilin Mücadelesi ve İşkenceye Mahkumiyet - Elif İnce

ALEVİ MÜCADELESİ

* Alevi Realitesini Tanımak - Erdoğan Aydın

Bu haber toplam 16 defa okunmuştur

HABERE YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.