1. HABERLER

  2. BASINDA ALEVİLER

  3. Alevilerin Cumhuriyet İle İlişkisi : Ölümü Görenlerin Sıtmaya Razı Olması
Alevilerin Cumhuriyet İle İlişkisi : Ölümü Görenlerin Sıtmaya Razı Olması

Alevilerin Cumhuriyet İle İlişkisi : Ölümü Görenlerin Sıtmaya Razı Olması

Alevilerin Cumhuriyet İle İlişkisi : Ölümü Görenlerin Sıtmaya Razı OlmasıBİRGÜN GAZETESİ YAZI DİZİSİ : CUMHURİYET 85 YAŞINDA...

A+A-

Alevilerin Cumhuriyet İle İlişkisi : Ölümü Görenlerin Sıtmaya Razı OlmasıAlevilerin Cumhuriyet İle İlişkisi : Ölümü Görenlerin Sıtmaya Razı Olması

BİRGÜN GAZETESİ YAZI DİZİSİ : CUMHURİYET 85 YAŞINDA

Kurtuluş Savaşı sürecinde Mustafa Kemal’in Alevi kanaat önderliğine önem verdiği; onları ziyaret edip destek istediği; bu isteğini de elde ettiği doğrudur. Ancak Cumhuriyet’in Alevilere bir iyileştirme yaptığını söylemek fazla iddialı olur....

Konu din olunca, Osmanlı ile cumhuriyet ilişkisi siyah-beyaz olarak addedilir. Bu söylem, kimi açılardan doğru olmakla birlikte, her açıdan gerçeklerle örtüşmez. Zamana yayarak yaptığı yasal düzenlemelerle laikliği prensip olarak benimseyen Türkiye, bir çok alanda olduğu gibi, dine yaklaşımı itibariyle de devletin resmi dininin İslam olduğu Osmanlı’nın mirasına büyük ölçüde sahip çıkan bir hat izlemiştir. Bu açıdan iddia edilebilir ki, ne Osmanlı (en azından son dönemleri itibariyle) tam anlamıyla din kurallarına göre yönetilen bir devletti ne de Türkiye Cumhuriyeti gerçek anlamıyla laikliği benimsemiş bir devlet!..

Laikliği ilke olarak kabul etmiş bir devlet, bir dine, diğer din ve inançlara oranla daha fazla öncelik veremez. Devlet açısından her din eşittir ve bu eşitler kendi farklılıklarını özgür bir biçimde yerine getirebilmelidirler. Devlet, prensip olarak, dinler karşısında tarafsızdır; ancak din özgürlüğünün kötüye kullanılmasını engellemekle de yükümlüdür. Bu yükümlülük, Alevi’sinden Sünni’sine kadar herkesin üzerinde mutabık kaldığını düşündüğüm Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde de ifadesini bulmuş durumdadır.

Alevilerin Cumhuriyet İle İlişkisi : Ölümü Görenlerin Sıtmaya Razı OlmasıDİN KAMUSAL BİR HİZMET DEĞİLDİR

Bir başka ifadeyle laiklik, insan aklı üzerindeki dinsel ve metafizik denetimlerin ortadan kalkması, dolayısıyla hem din alanının hem de din dışına ait olan alanın ikisinin de kendisini var etmesinin zeminidir. Sonuç olarak, Türkiye’de uygulanagelen laiklik anlayışının evrensel laiklik ilkesiyle ortak taraflarının olmadığı açıktır. Türkiye’deki laiklik uygulamasının, esasen önce kendi denetimi dışında bulunan dinsel alanı kontrol etme ve bu kontrol aşamasının tamamlanmasının hemen ardından kendi eliyle dini yaygınlaştırma yöntemi izlediğini söylemek olanaklıdır. Tekke ve zaviyelerin kapatılmış; ancak, devlet, sünni Müslümanlığı bir çeşit “resmi din” katına yükseltmiştir. Diyanet’in varlığı, resmi laikliğin tuhaf işleyişinin en çarpıcı örneğidir.

Her ne kadar, mevcut Diyanet İşleri Başkanı, “Diyanet İşleri Başkanlığı’nın varlık sebebi, halkımızın büyük çoğunluğunun Müslüman olması ve devletten din hizmetlerinin ifası konusunda organizasyon, destek ve gözetim talep etmesi” gerekçesine dayandırsa da, bu durumun bir inanış biçiminin diğer inançlar üzerinden baskı kurmasına yol açtığı yadsınamaz. Bardakoğlu’nun, “Diyanet İşleri Başkanlığı Sünni bir kuruluş değildir. Vatandaşlık esasına göre hizmet üretiyoruz” ifadesi, devletin yurttaşlarının bir kısmının inançlarını serbestçe yerine getirmesi konusunda üzerine düşeni yapmadığının itirafıdır. Bir adım daha atarak söylenebilir ki, devlet dini kamusal bir hizmet kabul etmiş ve özellikle Alevilerin kendi inançlarını serbestçe yerine getirmesinin önünde engeller oluşturmuştur.

Resmi söylemini sıkça başvurduğu ifadelerin başında, “Diyanet kendini Müslüman olarak niteleyen herkesi kucaklayan bir yapıya sahiptir” gelmektedir. Bu ifadenin masumluğuna kanılmasın; çünkü bu cümlenin ardından, “Alevilerin ibadet yerleri camidir” kalıbı gelmektedir. Bu kalıp cümle, esasen, Osmanlı’dan bu yana, Alevileri bazen zorla bazen de ideolojik yöntemlerle yok etmenin resmiyetteki karşılığıdır.

Bu noktada, Türkiye’de uygulana gelen tuhaf laiklik anlayışıyla laiklik ilkesine karşı çıkanların ortaklaştıkları bir noktaya dikkat çekmek yerinde olur.  İslamcılar, “bazı kuralların ‘Tanrının emri’ olduğu gerekçesiyle din adına uyulması gereken zorunlu kurallar” olduğunu iddia etmeleri ne kadar totaliter ise tuhaf laiklik anlayışının da dine ait ne varsa kendi belirlediği bir kurallar dizgesi içine sıkıştırması ve arta kalanı yasaklama girişiminde bulunması da  bir o kadar totaliter ve evrensel laiklik ilkesine aykırıdır. Bizde uygulanan tuhaf laiklik anlayışıyla hayatın bütün alanlarını dinin kurallarına göre belirlemenin tartışılmaz bir Tanrı buyruğu olduğu görüşünde olan İslamcıların yaklaşımı bir madalyonun iki yüzü gibidirler ve görünen o ki, İslamcı zihniyetin taban bulmasının esas güvencesi, Cumhuriyet’ten sonra uygulamaya konulan tuhaf laiklik anlayışıyla mümkün  olabilmiştir.

Türkiye’nin din ile ilişkisinin seyri açısından kimi tarihlerin önemi vardır. Bu tarihlerden 1 Kasım 1922’de Saltanat kaldırılmış; Hıyanet-i Vataniye Kanunu da 15 Nisan 1923’de değişikliğe uğratılmıştır. 3 Mart 1924’de hem hilafet kaldırılmış hem de Şer’iyye ve Evkaf Bakanlığı lağvedilmiş ve onun yerine bugün, “İslam’ın Sünni yorumunu devlet eliyle yaygınlaştırmak”la eleştirilen Diyanet İşleri Başkanlığı kurulmuştur.

LAİKLİK, DİNİ KONTROL ETMEK İÇİN

Diyanet İşleri Başkanlığı’nın kurulması, “dinin siyasal maksatlarla suistimal edilmesini önlemek” gibi bir gerekçeyle açıklanmış olsa da, bu adımla birlikte dinsel olana devletin izin verdiği ölçüde ve devlet eliyle gerçekleştirilmeye başlanmıştır ki bunun sayısal olarak daha az olan inançların aleyhine bir durumu doğuracağı açıktır. 25 Şubat 1925’de çıkartılan 556 Sayılı Yasa ile hilafet lehine propaganda yapılması; 22 Nisan 1925’de çıkartılan 635 Sayılı Yasa ile de din adamlarının siyasal davranışlarda bulunmaları, çok evlilik ve dinsel nikahlar yasaklanmıştır. Nihayetinde 9 Nisan 1928’de Anayasa’da bulunan, “devletin dini, din-i İslamdır” maddesi kaldırılmış; 5 Şubat 1937’de laiklik ilkesi bir Anayasa maddesi haline dönüşmüştür.

Kurucu iradenin ilk adımını 1 Kasım 1922’de atıp 5 Şubat 1937’de tamamladığı süreç, esasen Cumhuriyet rejiminin de kendisini sağlamlaştırma sürecidir. Bu sürecin tamamlanmasıyla birlikte, “dinin kontrol edilmesi”nin birinci etabı tamamlanmış ve cumhuriyet tarihi açısından ikinci etap denilebilecek yeni bir dönem başlamıştır. Bu yeni dönemin en çarpıcı icraatı, hiç kuşkusuz, 1 Şubat 1949 tarihinde, ilkokullara din dersi konulmasıdır. Hemen ardından İmam Hatip kurslarının açılması gündeme gelmiş ve 7 Ocak 1949’da ilk İlahiyat Fakültesi açılmıştır. 1950’deyse din adamlarının yönetimi tamamen Diyanet İşleri Başkanlığı’na devredilmiş; 22 Ocak 1932’de ilk kez Türkçe okunan ezan da, konjonktürün de zorlamasıyla  16 Haziran 1950’de Arapça’ya dönüştürülmüştür.

Demokrat Parti iktidarı döneminde, 1956’da, din dersleri ortaokulların ilk iki yıllık programına alınmakla kalmamış; İmam Hatip kursları da okul haline dönüştürülerek yaygınlaştırılmıştır. Aynı yıl Yüksek İslam enstitüleri kurulmuş; 1967’de de İmam Hatiplerin üniversiteye girmesinin önü açılmıştır. Günümüzdeyse devasa boyutlarda büyümüş bir Diyanet İşleri Başkanlığı ve bu kurum eliyle yaygınlaştırılan Sünni İslam’ın hegemonyası hüküm sürmektedir.

ALEVİLER, GARDİYANINA MI ÂŞIK?

Bütün bunlar, söz Aleviliğe gelince daha da ilginç olmaktadır. Aleviliğin resmi söylemde ve dolayısıyla uygulamada adı yoktur. Alevi çocuklarının okullarda, zorunlu bir biçimde, Sünni İslam’ın gereklerini öğrenmeleri de; Alevilerden kesilen vergilerin onlara sorulmadan Sünni İslam’ın gereklerine göre örgütlenen Diyanet İşleri Başkanlığı’nın bütçesine aktarılması da bu çarpık örgütlenmenin çarpıcı birer kanıtı konumundadır.

Buna rağmen Alevilerin evlerinde “Mustafa Kemal ve Ali fotoğrafları yan yana durur” sözü, Alevilerin cumhuriyet dönemindeki memnuniyetini anlatmak için kullanılır. Hiç kuşkusuz, “zındık ve mülhid” olarak adlandırılarak, haklarında, “görüldüğü yerde başı ezilmeli” fetvası verilen bir dönemle, tümüyle “Sünni Müslüman” kategorisine alındığı cumhuriyet dönemi arasında bir farklılık vardır. Elbette bu farklılık, nüansa ilişkindir. Osmanlı yok etmek istemiş; cumhuriyet görmezden gelmiştir. Osmanlı döneminde resmi evraklar, Aleviliği katletmeyi vacip sayar; cumhuriyet, inançlara ait farklılıkları önemsemez; herkesi “eşit” sayar! Osmanlı’nın resmi dini İslam olduğu için ibadet yerleri de camidir; cumhuriyetin resmi dini yoktur; ancak, resmi görevlilerin atandığı camiler üzerinden bütün yurttaşların inancı kontrol altına alınır. Alevilerse cumhuriyet döneminde “zaten Müslümandırlar”!..

Kurtuluş Savaşı sürecinde Mustafa Kemal’in Alevi kanaat önderliğine önem verdiği; onları ziyaret edip destek istediği; bu isteğini de elde ettiği doğrudur. Ancak cumhuriyetin Alevilere yönelik bir iyileştirme yaptığını söylemek fazla iddialı olur. Tekke ve zaviyeler kapatılırken, Aleviler açısından ‘Serçeşme’ kabul edilen Hacı Bektaş Türbesi de kapatılmıştır. Bugün Sünni İslam, vergilerimizden kesilerek oluşturulan bütçeden devasa pay alan Diyanet İşleri Başkanlığı aracılığıyla yaygınlaştırılırken, Alevi çocuklarının da din eğitimi adı altında sünnileştirilmek istendiği ortadadır.

Yazının baş tarafında, uzun uzun anlatmaya çalıştığım gibi, evrensel laiklik ilkesiyle Türkiye’deki uygulama arasında hiçbir ortak taraf yoktur. Buna rağmen Aleviler de, bugünkü tuhaf laiklik anlayışını savunan bir psikolojinin egemen olduğu doğrudur. Bu psikolojiyi kritik eşik olarak anlamak gerekir. Zira, daha yüzyıl öncesinde “görüldüğü yerde katli vacip” olan bir topluluğun, bugün, tuhaf da olsa uygulanan laiklik anlayışı nedeniyle can güvenliği sorunları yaşamaması az şey midir? Bu açıdan Alevilerin cumhuriyet Türkiyesi ile ilişkisinin gardiyanına âşık bir topluluk olduğunu söylemek gerçekle birebir örtüşmez; bu ilişki, ölümü görmüş olanların sıtmaya razı olması halini andırıyor.

Gelinen noktada Aleviler, zorunlu din derslerinin kaldırılmasını; nüfus kâğıtlarındaki din hanesinin silinmesin; Diyanet İşleri Başkanlığı’nın lağvedilmesini, cemevlerine yasal statü kavuşturulmasını talep ediyorlar. Bu talepleri, özgürlükçü laikliğin temel talepleriyle örtüşüyor. Bugüne kadar marazi bir biçimde sürdürülen cumhuriyet ve Aleviler ilişkisi, ilk kez, tarihin bu dönemecinde evrensel laiklik anlayışına uygun hale getirilmesi isteniyor.

Yüksel IŞIK
Araştırmacı - Yazar /

<!--

var prefix = 'ma' + 'il' + 'to';

var path = 'hr' + 'ef' + '=';

var addy15091 = 'isikyukselk' + '@';

addy15091 = addy15091 + 'gmail' + '.' + 'com';

var addy_text15091 = 'isikyukselk' + '@' + 'gmail' + '.' + 'com';

( '' );

15091 );

( '' );

//-->n

<!--

( '' );

//-->

<!--

( '' );

//-->

***

Aleviler eşit yurttaşlık hakkı istiyor

Alevilerin Cumhuriyet İle İlişkisi : Ölümü Görenlerin Sıtmaya Razı OlmasıAlevilerin büyük yürüyüşü! Buna insanlık için büyük Alevi yürüyüşü de diyebiliriz.

Aleviler 9 Kasım’da Ankara’da Sıhhiye Meydanı’nda olacaklar. Çok yalın, çok açık, çok net bir istemleri var. Bir kez daha tüm Türkiye’ye, tüm dünyaya temel taleplerini açıklayacak, ifade edecekler:

Evet 21.yüzyılda “eşitlik” talebinde bulunmak, “eşit yurttaşlık hakkı” istemek gerçekten de üzerinde düşünülmesi gereken çok trajik bir durum!

Eşitlik, insanların eşitliği, yurttaşların eşitliği! Tüm yasal düzenlemelerin, Anayasal ilkelerin, uluslararası insani sözleşmelerin ilk maddesi: Eşitlik! Ama söz konusu olan Aleviler olduğu zaman ne yasa, ne anayasa, ne sözleşme kalıyor ayakaltına alınmayan, çiğnenilmeyen, ihlal edilmeyen! Buna Alevilerin yazgısı diyebilir miyiz? Hadi dün deniliyordu. Aleviler kendilerine yapılan haksızlıkları, hukuksuzlukları, eşitsizlikleri bir şekilde sineye çekiyorlardı.

Ama bugün, bu saatte, 2008 Türkiyesinde kim Aleviye “sana eşitlik meşitlik yok kardeşim” diyebilir? Bu sözü duyan hangi Alevi eyvallah deyip başını öne eğer!

Evet Eşitlik!

Bütün yurttaşlarına eşit davran ey iktidar!

Bak Anayasa, 10. Madde ne yazıyor: “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.”! Hal böyle iken bu “herkes”in arasında niye Aleviler yok! Aleviler cumhuriyetten, laiklikten, demokrasiden, özgürlükten, eşitlikten yana oldukları için mi herkes eşitken neden Aleviler eşit değil!

Evet eşitlik!

Alevilerin inançları reddedilerek, yok sayılarak eşitlik ihlal ediliyor!

Alevilerin inanç merkezleri reddedilerek eşitlik ihlal ediliyor!

Alevi çocuklarına zorla din dersi verilerek eşitlik ihlal ediliyor!

Alevi köylerine, Alevi inancını asimile etmek için zorla camiler yapılarak eşitlik ihlal ediliyor!

Alevilerin kâbesi olan Hacı Bektaş Tapınağı Alevilere verilmeyerek eşitlik ihlal ediliyor!

İnsanlar Alevi olduğu gerekçesiyle ayrımcılığa tâbi tutularak eşitlik ihlal ediliyor!

2 Temmuz 1993’te İnsanların katledildiği Madımak Oteli bir kebapçı dükkânı olarak çalıştırılarak eşitlik ihlal ediliyor!

Devlet yalnızca bir dini/mezhebi finanse ederek eşitliği ihlal ediyor!

Alevilerin eşit yurttaşlık hakları ihlal edildikçe Türkiye’de gerçek anlamda laiklik anlayışı yerleşmiyor, oturmuyor.

Alevilerin hakları hukukları yok sayıldıkça gericilik tüm karanlığı ile güzel ülkemizin üzerine çöküyor, aydınlık geleceğimizi karartıyor.

Alevilerin hakları yok sayıldıkça sistem çeteleşiyor, yolsuzluk yoksulluk tüm toplumu saran bir hastalık haline geliyor!

Evet eşitlik!

Evet bunun için BÜYÜK ALEVİ YÜRÜYÜŞÜ!

Ve eşitlik talebinin hemen altında bu çağrının aslında tüm Türkiye’yi kapsadığını, Alevi/Sünni/başka inançtan ya da inançsız ayrımı yapmaksızın insanların barış içerisinde, kardeşçe, insanca yaşayacakları bir ülke özlemini ifade eden

YOLSUZLUKTAN VE YOLSUZLUKTAN ARINMIŞ LAİK DEMOKRATİK BİR TÜRKİYE

talebi yer alıyor!

Alevilerin büyük yürüyüşünün pankartlarında:

Demokrasi yazıyor! Laiklik yazıyor! Özgürlük yazıyor!

Cumhuriyet yazıyor! İnsanca yaşanacak bir Türkiye yazıyor!

Aleviler eşitlik istiyor!

AKP iktidarı Alevileri yok sayıyor, reddediyor.

AKP iktidarı Alevilerin hakkını hukukunu çiğniyor!

Demokrasi için, Laiklik için, Cumhuriyet için AKP iktidarından kurtulmak gerekiyor. AKP iktidarını süpürmek gerekiyor.

9 Kasım Pazar AKP iktidarını süpürmenin startının verileceği gün olacaktır! Aleviler süpürmeye başlıyor,

AKP karanlığından kurtulmak isteyen tüm yurttaşları yanlarında görmek istiyor!

Av. Ali Yıldırım

KAYNAK : BİRGÜN - 4 Kasım 2008

HABERE YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.